Fzt. Semih BAŞARAN

Donuk Omuz (Adeziv Kapsülit) Nedir? Donuk Omuz Tedavisi

Donuk omuz, tıbbi adıyla adeziv kapsülit, omuz eklemini çevreleyen eklem kapsülünün kalınlaşması ve sertleşmesi sonucunda ortaya çıkan; omuz ağrısı ve belirgin hareket kısıtlılığı ile karakterize bir durumdur.

Donuk omuzda özellikle kolu yukarı kaldırmak, arkaya uzanmak ve dışa döndürmek zamanla zorlaşabilir. Giyinmek, saç taramak, sütyen takmak veya arka cebe uzanmak gibi günlük hareketler bile ağrılı ve kısıtlı hale gelebilir.

Bu durum halk arasında donmuş omuz olarak da bilinir. Tıbbi kaynaklarda ise adhesive capsulitis (adeziv kapsülit) terimi kullanılır.

Donuk omuz yalnızca bir ağrı problemi değildir. Omuz hareket açıklığındaki ilerleyici azalma, hastanın günlük yaşamını ve uyku kalitesini de etkileyebilir. Tedavi yaklaşımı ise hastalığın evresine, ağrı düzeyine ve hareket kısıtlılığının derecesine göre değişir.

Donuk Omuz Nedir?

Donuk omuz, omuz eklemini çevreleyen kapsülün normal esnekliğini kaybetmesi ve kalınlaşması sonucunda omuz hareketlerinin kısıtlanmasıyla ortaya çıkar.

Adeziv kapsülitte eklem kapsülünde gelişen değişiklikler sonucunda özellikle pasif ve aktif omuz hareketlerinde belirgin kısıtlılık ortaya çıkabilir. Dış rotasyon hareketindeki kayıp çoğu hastada dikkat çekicidir.

Bu nedenle donuk omuz yalnızca “omuz ağrısı” olarak değerlendirilmemelidir. Omuz hareketlerinin giderek azalması, özellikle de kişi kolunu kendi başına ve başka bir kişinin yardımıyla benzer şekilde hareket ettiremiyorsa, değerlendirilmesi gereken önemli bir bulgudur.

Donuk Omuz Belirtileri Nelerdir?

Donuk omuzun en belirgin iki özelliği ağrı ve hareket kısıtlılığıdır.

1. Omuz Ağrısı

Özellikle hastalığın başlangıç döneminde ağrı ön planda olabilir.

Ağrı:

• Gece artabilir.
• Üzerine yatmayı zorlaştırabilir.
• Kol hareketleriyle şiddetlenebilir.
• Omuzun çevresine veya üst kola doğru yayılabilir.

Gece ağrısı nedeniyle uyku kalitesinin bozulması sık karşılaşılan şikayetlerden biridir.

2. Omuz Hareketlerinde Kısıtlılık

Hastalığın ilerlemesiyle omuz hareketleri belirgin şekilde azalabilir.

Özellikle:

• Kolu başın üzerine kaldırmak
• Kolu yana açmak
• Kolu dışa döndürmek
• Eli sırtın arkasına götürmek

zorlaşabilir.

Örneğin saç taramak, gömlek giymek veya arkaya uzanmak günlük yaşamda sorun yaratmaya başlayabilir.

3. Sertlik Hissi

Hastalar omuzda “takılma”, “sertlik” veya “omuzun açılmaması” şeklinde bir his tarif edebilir.

Ancak her omuz sertliği donuk omuz anlamına gelmez. Bu nedenle doğru değerlendirme önemlidir.

Donuk Omuz Nasıl Teşhis Edilir?

Donuk omuz tanısında öncelikle hastanın şikayetleri ve fizik muayene değerlendirilir.

Fizyoterapist veya hekim değerlendirmesinde özellikle:

• Aktif omuz hareket açıklığı
• Pasif omuz hareket açıklığı
• Dış rotasyon
• İç rotasyon
• Fleksiyon
• Abdüksiyon
• Ağrı düzeyi
• Günlük yaşam aktiviteleri

incelenebilir.

Donuk omuzda aktif hareketlerin yanı sıra pasif hareketlerin de belirgin şekilde kısıtlanması önemli klinik bulgulardan biridir.

MR veya Ultrason Gerekir mi?

Her donuk omuz hastasında görüntüleme yapılması şart değildir.

Tanı çoğunlukla klinik değerlendirme ile konulabilir. Bununla birlikte doktor, başka bir omuz problemini dışlamak veya eşlik eden bir patolojiyi değerlendirmek amacıyla ultrason, MR veya başka görüntüleme yöntemlerinden yararlanabilir.

Bu nedenle MR sonucunda yalnızca “kapsül kalınlaşması” görülmesi tek başına donuk omuz tanısı koymak için yeterli değildir; bulguların hastanın şikayetleri ve fizik muayenesiyle birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Donuk Omuz Tedavisi Nasıl Yapılır?

Donuk omuz tedavisinde tek bir yöntem bütün hastalar için uygun değildir.

Tedavi; hastalığın evresine, ağrı düzeyine, hareket kısıtlılığına ve kişinin günlük yaşam ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır.

Tedavide şu yaklaşımlar değerlendirilebilir:

• Fizyoterapi ve egzersiz
• Eklem hareketliliğini geliştirmeye yönelik teknikler
• Ağrı kontrolü
• İlaç tedavileri
• Kortikosteroid enjeksiyonları
• Bazı durumlarda hidrodilatasyon veya diğer girişimsel tedaviler
• Çok seçilmiş vakalarda cerrahi tedavi

Özellikle erken dönemde ağrının kontrol altına alınması, ilerleyen dönemlerde ise hareket açıklığının ve fonksiyonun geliştirilmesi tedavinin önemli parçalarıdır.

Donuk Omuzda Fizyoterapi ve Egzersiz

Fizyoterapi kapsamında kullanılan yöntemlerden biri de manuel terapidir. Ancak egzersizin içeriği ve şiddeti hastalığın dönemine göre değiştirilmelidir.

Örneğin yoğun ağrının bulunduğu dönemde omuzu agresif şekilde zorlamak her hasta için uygun olmayabilir.

Tedavi sırasında:

• Omuz hareket açıklığını korumaya veya geliştirmeye yönelik egzersizler
• Kontrollü germe
• Aktif hareket çalışmaları
• Gerektiğinde eklem mobilizasyonları
• Omuz çevresi kaslarının güçlendirilmesi

kullanılabilir. Tedavi programına uygun olarak evde yapılabilecek egzersizlerin düzenlenmesi de sürecin önemli bir parçasıdır. Evde fizyoterapi hakkında daha fazla bilgi için ilgili yazımıza göz atabilirsiniz.

Donuk Omuz Egzersizleri

Donuk omuz egzersizlerinde amaç, omuzu kontrolsüz biçimde zorlamak değil; hastanın mevcut durumuna uygun şekilde hareket açıklığını ve fonksiyonunu geliştirmektir.

Uygun hastalarda fizyoterapist tarafından şu tür egzersizler planlanabilir:

Sarkaç Egzersizi

Kolun yerçekiminin yardımıyla kontrollü şekilde hareket ettirilmesi amaçlanır.

Masa Üzerinde Kaydırma

Elin masa üzerinde öne doğru kaydırılmasıyla omuz fleksiyon hareketi kontrollü şekilde çalıştırılabilir.

Duvar Yürüyüşü

Parmakların duvar üzerinde yukarı doğru ilerletilmesiyle omuz hareket açıklığı kademeli olarak çalıştırılabilir.

Dış Rotasyon Egzersizleri

Özellikle dış rotasyon kısıtlılığı bulunan hastalarda, uygun dozda ve ağrıya göre düzenlenmiş dış rotasyon egzersizleri kullanılabilir.

Kuvvetlendirme Egzersizleri

Hareket açıklığı ve ağrı durumu izin verdiğinde rotator cuff ve skapular bölge kaslarının kuvvetlendirilmesi tedavi programına eklenebilir.

Önemli: Donuk omuzda egzersizin “ne kadar çok, o kadar iyi” şeklinde düşünülmesi doğru değildir. Egzersizin şiddeti ve süresi hastanın ağrı düzeyi, hareket kısıtlılığı ve hastalığın evresine göre belirlenmelidir.

Donuk Omuz Tedavisi İlaçları ve Enjeksiyon Tedavileri

Donuk omuz tedavisinde ilaçlar özellikle ağrı kontrolü amacıyla kullanılabilir.

Ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçların kullanımı kişinin sağlık durumuna, kullandığı diğer ilaçlara ve doktor değerlendirmesine göre belirlenmelidir.

Bu nedenle doktor önerisi olmadan ilaç başlanmamalıdır.

Kortikosteroid Enjeksiyonu

Özellikle ağrının belirgin olduğu dönemlerde doktor tarafından eklem içine kortikosteroid enjeksiyonu değerlendirilebilir.

2024 yılında yayımlanan bir sistematik derleme ve meta-analizde kortikosteroid enjeksiyonlarının, hyalüronik asit enjeksiyonlarına kıyasla ilk 2–4 haftada ağrı ve fonksiyon açısından daha iyi sonuçlarla ilişkili olduğu; ancak 6 ve 12. haftalarda sonuçların birbirine yaklaştığı bildirilmiştir.

Bu nedenle enjeksiyon tedavisi her hasta için rutin olarak uygulanması gereken bir yöntem değildir. Hastanın ağrısı, hastalığın evresi ve diğer tedavi seçenekleri değerlendirilerek hekim tarafından karar verilmelidir.

Donuk Omuz Tedavisi Ne Kadar Sürer?

Donuk omuz genellikle kısa sürede tamamen düzelen bir problem değildir.

Hastalığın seyri kişiden kişiye değişebilir. Ağrının azalması, hareket açıklığının geri kazanılması ve günlük yaşam fonksiyonlarının düzelmesi farklı zamanlarda gerçekleşebilir.

Bu nedenle “donuk omuz kesin olarak 3 ayda geçer” veya “mutlaka 1 yılda tamamen düzelir” gibi kesin süreler vermek doğru değildir.

İyileşme sürecini etkileyebilecek faktörler arasında:

• Hastalığın evresi
• Başlangıçtaki hareket kısıtlılığı
• Ağrı düzeyi
• Eşlik eden hastalıklar
• Omuzun kullanım düzeyi
• Uygulanan tedavi
• Egzersiz programına uyum

yer alabilir.

Donuk Omuz Tamamen Geçer mi?

Birçok hastada zaman içerisinde ağrı ve hareket kısıtlılığında belirgin iyileşme görülür. Ancak iyileşme her kişide aynı düzeyde veya aynı hızda gerçekleşmez.

Bazı hastalarda omuz hareketleri tamamen normale yaklaşırken bazı kişilerde özellikle belirli hareketlerde kalıcı veya uzun süreli kısıtlılık görülebilir.

Bu nedenle amaç yalnızca ağrının azalmasını beklemek değil; kişinin günlük yaşam fonksiyonlarını mümkün olduğunca korumak ve uygun zamanda hareket kapasitesini geliştirmektir.

Donuk Omuz ile Omuz Sıkışması Arasındaki Fark Nedir?

Donuk omuz ve omuz sıkışması birbirinden farklı problemlerdir ancak her ikisi de omuz ağrısına neden olabilir.

Özellik	Donuk Omuz	Omuz Sıkışması
Ağrı	Sık görülür	Sık görülür
Aktif hareket	Kısıtlanabilir	Ağrı nedeniyle kısıtlanabilir
Pasif hareket	Belirgin kısıtlılık olabilir	Genellikle daha az etkilenir
Dış rotasyon	Özellikle belirgin kısıtlanabilir	Genellikle bu kadar belirgin değildir
Sertlik	Belirgin	Genellikle daha az belirgindir
Günlük yaşam	Giyinme ve arkaya uzanma gibi hareketler zorlaşabilir	Özellikle baş üstü aktiviteler ağrılı olabilir

Bu tablo yalnızca genel farklılıkları göstermek içindir. Kesin tanı için klinik değerlendirme gerekir.
Omuz sıkışması hakkında daha ayrıntılı bilgi için Omuz Sıkışması (Impingement) Nedir? yazımıza göz atabilirsiniz.

Donuk Omuz Hakkında Sık Sorulan Sorular

Donuk omuz nedir?

Donuk omuz, omuz eklemini çevreleyen kapsülün sertleşmesi ve buna bağlı olarak ağrı ile birlikte omuz hareketlerinin belirgin şekilde kısıtlanmasıdır. Tıbbi adı adeziv kapsülittir.

Donuk omuz neden olur?

Bazı vakalarda belirgin bir neden bulunmaz. Omuz cerrahisi, travma, uzun süreli hareketsizlik ve bazı sistemik hastalıklar sekonder donuk omuz gelişimiyle ilişkili olabilir.

Donuk omuz egzersizleri nelerdir?

Hastalığın dönemine göre sarkaç egzersizleri, masa üzerinde kaydırma, duvar yürüyüşü, dış rotasyon egzersizleri ve uygun dönemde kuvvetlendirme egzersizleri kullanılabilir.

Donuk omuzda fizyoterapi gerekir mi?

Fizyoterapi, donuk omuz tedavisinde kullanılabilecek önemli yaklaşımlardan biridir. Egzersiz, hareket açıklığı çalışmaları ve gerektiğinde manuel terapi hastanın durumuna göre programa eklenebilir.

Donuk omuz ilaçları nelerdir?

Ağrı kontrolü amacıyla bazı ağrı kesici veya antiinflamatuvar ilaçlar doktor tarafından önerilebilir. İlaç seçimi kişinin genel sağlık durumuna göre yapılmalıdır.

Donuk omuzda kortizon iğnesi yapılır mı?

Bazı hastalarda özellikle ağrının belirgin olduğu dönemlerde doktor tarafından kortikosteroid enjeksiyonu değerlendirilebilir. Her hasta için gerekli değildir.

Donuk omuz tamamen geçer mi?

Birçok hastada zaman içerisinde belirgin iyileşme görülür. Ancak iyileşmenin süresi ve ulaşılan hareket açıklığı kişiden kişiye değişebilir.

Donuk omuz ile donmuş omuz aynı şey mi?

Evet. “Donmuş omuz” ve “donuk omuz” günlük kullanımda aynı durumu ifade etmek için kullanılabilir. Tıbbi literatürde adhesive capsulitis / adeziv kapsülit terimi kullanılır.

Donuk omuzda ameliyat gerekir mi?

Çoğu hastada ilk yaklaşım cerrahi dışı tedavilerdir. Uzun süre devam eden ve konservatif tedavilere rağmen belirgin fonksiyon kaybı oluşturan bazı vakalarda ortopedi uzmanı tarafından girişimsel veya cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Donuk omuzda masaj yapılır mı?

Masaj bazı hastalarda çevre dokulardaki gerginlik ve rahatsızlık hissinin azaltılmasına yardımcı olabilir. Ancak masajın tek başına eklem kapsülündeki hareket kısıtlılığını ortadan kaldırdığı düşünülmemelidir. Tedavi, hastanın durumuna uygun egzersiz ve hareket çalışmalarıyla birlikte planlanmalıdır.

Sonuç

Donuk omuz, yalnızca omuz ağrısından ibaret olmayan; zaman içerisinde omuz hareketlerinin belirgin şekilde kısıtlanmasına neden olabilen bir durumdur.

Özellikle kolu yukarı kaldırma, dışa döndürme ve arkaya uzatma hareketlerinde giderek artan zorluk; gece ağrısı ve omuzda sertlik hissi gibi belirtiler varsa değerlendirme yapılması önemlidir.

Tedavi, hastalığın evresine ve kişinin ihtiyaçlarına göre planlanmalıdır. Egzersiz, hareket açıklığı çalışmaları ve uygun hastalarda manuel terapi, konservatif tedavinin önemli parçaları olabilir. İlaç veya enjeksiyon gibi seçenekler ise doktor değerlendirmesiyle tedavi planına dahil edilebilir.

Unutulmamalıdır ki her omuz ağrısı donuk omuz değildir. Doğru tanı ve kişiye uygun tedavi programı, iyileşme sürecinin daha sağlıklı ilerlemesine yardımcı olabilir.

Omuz ağrınız ve hareket kısıtlılığınız günlük yaşamınızı etkiliyorsa, uygun bir değerlendirme için fizyoterapist veya ilgili sağlık profesyoneline başvurabilirsiniz.