Fzt. Semih BAŞARAN

Kaval Kemiği (Tibia) Nedir?

Kaval kemiği, bacağın alt kısmında yer alan ve vücut ağırlığını taşıyan iki uzun kemikten biridir.
Bunun %85’lik kısmını tibia, geri kalanını ise fibula taşır. Bu nedenle tibia çevresindeki kas ve bağların aşırı yüklenmesi durumunda shin splints (medial tibial stress syndrome) gelişebilir.

Tibia’nın 3 ana bölgesi bulunur:

• Anteromedial (Ön İç) yüz: Shin splints ağrısının en sık hissedildiği bölgedir.
• Posterior (Arka) yüz: Baldır kaslarının bağlandığı yüzeydir.
• Medial (İç) kenar: Kas-tendon yapışma noktaları nedeniyle stres biriken bölgedir.

Kaval Kemiğini Destekleyen Kas Grupları

A) Tibialis Anterior

Anatomisi

• Tibianın lateral kondilinden ve ön yüzünden başlar.
• Ayak sırtında medial tarafa uzanarak 1. metatars ve medial kuneiform kemiğe yapışır.
• Derin peroneal sinir tarafından innerve edilir.

Görevi

• Ayak bileğini dorsifleksiyona getirmek (ayağı yukarı çekmek)
• Ayağı inversiyona getirmek (içe doğru döndürmek)
• Yürüme döngüsünde “topuk temasında kontrol” sağlar.

Palpasyonu

• Hasta sırtüstü veya oturur pozisyondayken ayak bileğini yukarı çekmesi istenir.
• Tibianın ön–dış yüzünde belirginleşen kas kolayca ele gelir.

Hasarında Görülenler

• Yürümede ayak sürtmesi (foot drop eğilimi)
• Merdiven çıkarken zorluk
• Ayak bileğinde güçsüzlük
• Ayağı yukarı çekme sırasında ön bacakta yanıcı ağrı

B) Tibialis Posterior

Anatomisi

• Tibia ve fibulanın arka–derin yüzünden köken alır.
• Ayak tabanında naviküler ve çevre tarsal kemiklere tutunur.
• Tibial sinir tarafından innerve edilir.

Görevi

• Ayağı inversiyon ve hafif plantar fleksiyona getirir.
• Ayak arkını destekleyen en önemli kaslardan biridir.
• Yürüyüşte “denge – stabilizasyon” sağlar.

Palpasyonu

• Palpasyonu en zor baldırlardan biridir.
• Medial malleolün (iç ayak bileği çıkıntısı) hemen arkasında, hastaya ayak bileğini içe döndürmesi söylenerek ele alınabilir.

Hasarında Görülenler

• Ayağın iç arkında çökme (pes planus eğilimi)
• İç ayak bileği boyunca hassasiyet
• Denge problemleri
• Yürümede ayak içe doğru düşer (“too many toes sign” pozitif olabilir)

C) Gastrocnemius (Yüzeyel Baldır Kası)

Anatomisi

• Femurun medial ve lateral kondillerinden başlar.
• Aşil tendonu aracılığıyla kalkaneusa yapışır.
• Tibial sinir tarafından uyarılır.

Görevi

• Ayak bileğini plantar fleksiyona getirir (parmak ucuna yükselme)
• Koşu, sıçrama ve ani hızlanmalarda ana itici güç
• Diz fleksiyonuna yardımcı olur

Palpasyonu

• Ayakta veya parmak ucuna yükselirken baldırlarda belirgin kabarıklık olarak hissedilir.

Hasarında Görülenler

• Sporcularda “tenis bacağı” (medial gastrocnemius strain)
• Parmak ucunda yürüyememe veya zorluk
• Sıçrama–koşu aktivitelerinde ağrı
• Baldırda sertlik ve kasılma

D) Soleus (Derin Baldır Kası)

Anatomisi

• Tibia ve fibula arka yüzünden başlar.
• Gastrocnemius ile birleşerek Aşil tendonuna katılır.
• Tibial sinir ile innerve edilir.

Görevi

• Ayak bileğini plantar fleksiyona getirir.
• Uzun süre ayakta durma stabilitesinin ana kasıdır.
• Yavaş, sürekli güç üretir (postür kası).

Palpasyonu

• Diz 90° bükülü iken parmak ucuna kalkması istenirse gastrocnemius devreden çıkar, soleus daha iyi hissedilir.
• Baldırın alt–derin kısmında, tibianın arka iç yüzüne yakın ele gelir.

Hasarında Görülenler

• Aşil tendonu yüklenmesi artabilir
• Uzun süre ayakta durmada çabuk yorulma
• Baldır derinlerinde künt ağrı
• Koşu sonrası sertlik

Kaval Kemiği Çevresinde Sık Görülen Klinik Bulgular

Kaval kemiği (tibia) ve onu destekleyen kas–bağ yapıları, yürüme, koşma ve zıplama gibi aktivitelerde yükün büyük bir kısmını taşır. Bu nedenle bölgedeki fonksiyon bozuklukları çoğunlukla ağrı, hassasiyet ve yük aktarımında değişikliklerle kendini gösterir. Aşağıdaki klinik bulgular, hem sporcularda hem de günlük yaşamda aktif bireylerde sık gözlenir:

• Tibial Stress Ağrısı ve Palpasyon Hassasiyeti

Kaval kemiğinin orta–alt 1/3 kısmında ortaya çıkan lokal hassasiyet, genellikle periost (kemik zarının) irritasyonuna işaret eder. Noktasal bir ağrı yerine geniş alanlı bir hassasiyet varsa, çoğu zaman kas ve fasya gerilimi eşlik eder.

• Egzersizle Artan, Dinlenmeyle Azalan Ön Bacak Ağrısı

Koşu, uzun yürüyüş veya zıplama içeren aktivitelerden sonra ortaya çıkan yaygın ön bacak ağrısı, özellikle genç sporcularda sık görülür. Bu tablo çoğu zaman shin splints ile karıştırılır.
Eğer merak edersen: → Shin splints nedir, belirtileri nelerdir?

• Kas Kuvvet Dengesizlikleri

Tibialis anterior/posterior – gastrosoleus arasındaki kuvvet farkı;

• Koşu paterni bozulmasına,
• Adım uzunluğunda kısalmaya,
• Ayak bileğinin içe doğru çökmesine (overpronasyon)
  neden olarak tibia stresini artırır.